Ślązak - śląska kultura

  • 2021-04-12
  • 5 min. czytania
Ślązak - śląska kultura

Obrzędowość wyznaczały główne święta kościelne i pielgrzymki do Piekar Śląskich oraz Częstochowy. Etos pracy zrodził szacunek do chleba, jako jej owocu. W kuchni wieszano makatki z ręcznie haftowaną dekoracją chwalącą śląskie przymioty jak pracowitość, religijność i wierność tradycji. Warto poznać ciekawą kolekcję dawnych przedmiotów domowych oraz związanych z tradycją chleba, jaką zgromadziło Muzeum Chleba w Radzionkowie (>zobacz Szlak Zabytków Techniki). Szczególna ważna jest rodzinność świętowania – chrzciny, roczek, Pierwsza Komunia, Abraham (50 urodziny). Na Śląsku obchodzone są urodziny- imienny zaś tylko w przypadku imion szczególnych, jak Jan, Józef czy Barbara – to ostatnie łączy się dodatkowo z tradycją górniczego święta Barbórki, obchodzonego uroczyście 4.XII. Ważne miejsce w tradycji ma zwyczaj obdarowywania dzieci słodyczami 6.XII. Natomiast zwyczaj odprawiania wróżb matrymonialnych przez dziewczęta w wieczór 29.XI (wigilia św. Andrzeja) został wyparty przez zabawy taneczne w klubach.


Odmienność gwary, słownictwa czy detali strojów pokrywają się z z dawnymi granicami parafii, granicami powiatów oraz państwowymi. Granica kulturowa biegnąca rzekami Przemszą, Brynicą i Liswartą przebiegała między Małopolską a Śląskiem. Kolejna powstała między Prusami a Austrią. W XVI w. Śląsk znajdujący się w granicach Królestwa Czech stał się areną szybkich postępów ewangelizacji. Ale wojna trzydziestoletnia przyniosła na Śląsk wraz z katolicką dynastią Habsburgów przymusową rekatolizację i wygnanie luteranów. Wyjątek stanowili e
wangelicy cieszyńscy, którzy przetrwali długi okres ucisku ze strony niemieckich Habsburgów, cesarzy Austrii (> zobacz Cieszyn). Na Śląsku Cieszyńskim ewangelicy reprezentowali żywioł polski, natomiast katolicy byli w większości Niemcami. Ziemię Cieszyńską będącą w granicach Księstwa Cieszyńskiego podzielono na część polską i czechosłowacką dopiero po I wojnie światowej. Region Oświęcimia – przed wiekami należący do Śląska dziś jest częścią województwa małopolskiego. Kulturę śląską kształtowała obecność innych nacji – żydowskiego sprzedawcy, niemieckiego nauczyciela, słowackiego wędrownego rzemieślnika, wołoskiego pasterza.

Beskidy - Świetnym przykładem takiej kulturowej mieszanki jest odmienność kultury górali śląskich, którą słychać w ich języku, stroju, muzyce, budownictwie domów (> zobacz Beskidy). Muzyczną odmienność Śląska i subregionów kultywują liczne festiwale, jak Tydzień Kultury Beskidzkiej, orkiestry górnicze oraz zespoły ludowe, jak Zespół Pieśni i Tańca „Śląsk” z Koszęcina. Te granice subregionów występują do dziś.

Rewolucja przemysłowa znacząco wpłynęła na przemiany w stylu życia na Śląsku. Do masowo powstających fabryk, hut i kopalni napływała ludność ze wsi, która osiedlała się w miastach– powstawały charakterystyczne dla Śląska
(>familoki). Wiele wsi jak Dąbrówka Wielka (dziś dzielnica Piekar Śląskich) przekształcono w osady robotniczo-chłopskie ze specyficzną kulturą ludową z elementami kultury robotniczej. Górny Śląsk w okolicach Pszczyny, Gliwic, Wodzisławia wyróżnia duża liczba drewnianych kościołów. Bogata na Śląsku jest liczba kapliczek domowych, popularne są przydrożne kamienne krzyże z inskrypcją o dacie i nazwisku fundatora. Budownictwo drewniane było dość liczne jeszcze na początku XX w.

Zdjęcie "
Uroczyste święcenie pokarmów w kościele św. Jacka w Bytomiu" : za zgodą Muzeum Chleba w Radzionkowie http://muzeum-chleba.pl
Tekst: Sławomir Mikuła

Śledź rabaty, nowe oferty i artykuły

Zapisz się na naszego newslettera